Door Julia · redactie weer-meteo.be · Gepubliceerd op · 4 min leestijd
Vraag iemand of het klimaat veranderd is, en je krijgt bijna altijd een anekdote: een zomer, een winter, een overstroming. Met tien jaar dagelijkse gegevens kunnen we het beter doen, zonder te doen alsof het klimaatwetenschap is. Tien jaar is te kort om van een trend te spreken, maar lang genoeg om te zien dat elk Belgisch jaar zijn eigen karakter had en dat het gemiddelde van een decennium soms spectaculaire verschillen verbergt.
De cijfers in dit artikel komen uit de ERA5-heranalyse, geleverd door de archief-API van Open-Meteo, berekend voor het centrum van vier steden: Brussel, Luik, Oostende en Spa. Een heranalyse is geen weerstation: het rooster is tien tot vijfentwintig kilometer groot en strijkt lokale extremen glad. De waarden wijken dus enkele tienden af, op recorddagen soms een of twee graden, van wat een nauwkeurige thermometer gemeten heeft. Voor de referentiemetingen moet u bij het KMI zijn.
Een warmer decennium dan normaal, op één jaar na
De gemiddelde temperatuur in Brussel over 2016–2025 bedraagt 11,5 °C, tegenover 10,7 °C voor de normaal 1991–2020 die op de site gebruikt wordt: driekwart graad meer. Negen jaar op tien liggen boven die normaal. De enige uitzondering is 2021, met 10,3 °C: 0,4 °C onder de normaal en meer dan een graad onder het gemiddelde van de negen andere jaren.
BrusselLuikOostendeSpa
Open-Meteo, ERA5-archief, 2016–2025 (heranalyse, geen weerstation); berekening van de redactie.
De grafiek toont wat het blote oog moeilijk ziet: de vier steden bewegen samen. Het dieptepunt van 2021 is in Spa even goed te zien als in Oostende, en de piek van 2020 ook. Oostende blijft de mildste van de vier; Spa, op 250 meter hoogte, de koelste, met gemiddeld bijna een graad minder dan Brussel over de periode. Het warmste jaar van de reeks is voor Brussel 2025, met 12,0 °C, voor 2020 met 11,9 °C.
Tien jaar in tien portretten
- 2016: op het eerste gezicht een gewoon jaar, maar het telt de meeste vorstnachten in Brussel: 45 in de gegevens, een record van de reeks.
- 2017: 736 mm regen in Brussel en een eerste hittegolf in juni, van 18 tot 22 juni, met een maximum van 32,1 °C.
- 2018: een droog jaar. Brussel krijgt maar 631 mm, juli brengt er slechts 7 mm, en een warme episode van 19 dagen loopt van 21 juli tot 8 augustus. Het jaar begint nochtans met late kou: op 28 februari zakt het minimum tot −7,4 °C.
- 2019: op 25 juli plaatst ERA5 Brussel op 38,5 °C. Dat is de warmste dag van de hele reeks.
- 2020: 11,9 °C, met tien dagen van 30 °C of meer en een episode van twaalf dagen, van 5 tot 16 augustus. De winter ervoor was de mildste van de reeks, met slechts zestien vorstnachten.
- 2021: het dieptepunt, koud en nat. 974 mm in Brussel, geen enkele dag met 30 °C, en een julimaand met 171 mm, waarover we het in een ander artikel over regen hebben.
- 2022: 623 mm, het droogste jaar van de reeks in Brussel, en een 19 juli met 36,8 °C.
- 2023: 1 001 mm. Een reeks van 33 opeenvolgende dagen met minder dan 1 mm regen in Brussel, vanaf 16 mei tot half juni, belette niet dat het een van de natste jaren van het decennium werd.
- 2024: 1 028 mm, het natste jaar van het decennium, en toch maar 20 vorstnachten, het minimum van de reeks.
- 2025: het warmste jaar met 12,0 °C en het op één na droogste met 630 mm, na een lente met slechts 76 mm van maart tot mei.
| Jaar | Gemiddelde temperatuur | Verschil met 1991–2020 | Regen | Dagen ≥ 30 °C | Nachten < 0 °C |
|---|---|---|---|---|---|
| 2016 | 11,1 °C | 0,4 °C | 780 mm | 5 | 45 |
| 2017 | 11,1 °C | 0,4 °C | 736 mm | 6 | 41 |
| 2018 | 11,6 °C | 0,9 °C | 631 mm | 7 | 41 |
| 2019 | 11,3 °C | 0,6 °C | 788 mm | 9 | 31 |
| 2020 | 11,9 °C | 1,2 °C | 766 mm | 12 | 24 |
| 2021 | 10,3 °C | −0,4 °C | 974 mm | 0 | 40 |
| 2022 | 11,8 °C | 1,1 °C | 623 mm | 11 | 37 |
| 2023 | 11,8 °C | 1,1 °C | 1 001 mm | 4 | 37 |
| 2024 | 11,6 °C | 0,9 °C | 1 028 mm | 2 | 20 |
| 2025 | 12,0 °C | 1,3 °C | 630 mm | 11 | 43 |
Normalen 1991–2020 van de site (ERA5-heranalyse) en ERA5-archief 2016–2025 van Open-Meteo; berekening van de redactie.
Regen volgt de warmte niet
Het zou een vergissing zijn te denken dat warme jaren droge jaren zijn, of omgekeerd. 2023 en 2024 behoren tegelijk tot de mildste en de natste jaren; 2018, 2022 en 2025 combineren warmte met een regentekort. In Brussel bedraagt de normaal 761 mm: drie jaren van het decennium overschrijden die met meer dan 200 mm (2023, 2024 en 2021, met 974 mm), drie andere blijven onder 640 mm. In Spa is het verschil nog groter: 888 mm in 2025 tegenover 1 502 mm in 2023, bijna 70 % meer.
Door die variabiliteit zijn tienjaarsgemiddelden misleidend voor wie iets plant. Weten dat er in Brussel gemiddeld bijna 800 mm per jaar valt, zegt niet of uw tuinjaar, fietsjaar of verlofjaar droog of doorweekt wordt. De juiste reflex is naar de spreiding te kijken, niet alleen naar het gemiddelde.
Wat deze cijfers niet kunnen zeggen
Tien jaar volstaan niet om te beweren dat een verschijnsel versnelt. De normalen 1991–2020 beslaan dertig jaar, en de vergelijking die we hier maken, mengt twee zaken: een mogelijke opwarming en het toeval van een bijzonder decennium. We hebben deze reeksen evenmin afgestemd op die van de KMI-stations, de referentie voor officiële waarden. Wat de gegevens wel zeggen, is dat het voorbije decennium warmer was dan de dertig jaar daarvoor in dezelfde heranalyse, en dat geen enkel jaar op het vorige leek.
In de volgende artikelen van deze reeks behandelen we de zomers en hittegolven, daarna de regen en de droogtes. De pagina's van de genoemde steden geven intussen de actuele voorspelling.
Periode van de aangehaalde gegevens: 2016–2025.