Door Julia · redactie weer-meteo.be · Gepubliceerd op · 4 min leestijd
Elke Belgische tuinier kent de regel van de ijsheiligen: geen tomaten buiten voor half mei. De regel is oud, hij past in een spreuk en hij heeft het voordeel van de voorzichtigheid. Maar hij zegt niets over waar u tuiniert, noch over wat er de voorbije tien jaar is gebeurd. Dit vertellen de vorstdata van 2016 tot 2025, zoals de ERA5-heranalyse van Open-Meteo ze berekent voor drie punten: Brussel (60 m), Spa (250 m) en Saint-Hubert (472 m).
Eerst een leesregel. Wij noemen "vorst" een dag waarop de minimumtemperatuur van de lucht op twee meter onder 0 °C zakt. Dat is niet de grondvorst, die lage planten kan treffen op een heldere nacht terwijl de lucht nog 2 of 3 °C aangeeft: de heranalyse onderschat die onvermijdelijk. De onderstaande data zijn dus voorzichtigheidsdrempels, geen garanties.
| Jaar | Laatste vorst, Brussel | Laatste vorst, Spa | Laatste vorst, Saint-Hubert | Eerste vorst, Brussel | Eerste vorst, Spa | Eerste vorst, Saint-Hubert |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2016 | 28 apr. | 28 apr. | 4 mei | 14 nov. | 14 nov. | 7 nov. |
| 2017 | 27 apr. | 29 apr. | 29 apr. | 7 nov. | 26 nov. | 7 nov. |
| 2018 | 21 mrt. | 22 mrt. | 22 mrt. | 12 dec. | 3 nov. | 3 nov. |
| 2019 | 14 apr. | 5 mei | 6 mei | 17 nov. | 19 nov. | 16 nov. |
| 2020 | 2 apr. | 12 mei | 12 mei | 30 nov. | 29 nov. | 29 nov. |
| 2021 | 16 apr. | 30 apr. | 3 mei | 22 nov. | 11 nov. | 10 nov. |
| 2022 | 3 apr. | 10 apr. | 10 apr. | 3 dec. | 3 dec. | 2 dec. |
| 2023 | 5 apr. | 5 apr. | 26 apr. | 28 nov. | 28 nov. | 25 nov. |
| 2024 | 23 apr. | 23 apr. | 23 apr. | 21 nov. | 21 nov. | 20 nov. |
| 2025 | 18 mrt. | 18 mrt. | 18 mrt. | 21 nov. | 17 nov. | 17 nov. |
Open-Meteo, ERA5-archief, 2016–2025 (heranalyse, geen weerstation); berekening van de redactie.
In de lente: de laatste vorst schommelt over vijf weken
In Brussel valt de laatste vorst tussen 18 maart (2025) en 28 april (2016). De mediaan ligt rond 9 april. Vier jaar op tien vroor het nog vanaf 16 april (16 april 2021, 23 april 2024, 27 april 2017, 28 april 2016), maar geen enkel jaar na 28 april: op 1 mei was de laatste luchtvorst in Brussel in alle tien jaren zonder uitzondering voorbij.
In de Ardennen is de regel van half mei opnieuw relevant. In Spa vallen de vorst van 5 mei 2019 en die van 12 mei 2020 binnen het venster van de ijsheiligen; in Saint-Hubert zagen vier jaar op tien vorst na 1 mei (4 mei 2016, 6 mei 2019, 12 mei 2020, 3 mei 2021). 12 mei 2020 is de laatste datum van de hele reeks, zowel in Spa als in Saint-Hubert. In die tien jaar werd in de gegevens geen luchtvorst na 12 mei opgetekend.
In de herfst: de eerste vorst, van eind oktober tot half december
De eerste vorst van het najaar is nog meer gespreid. In Brussel valt hij tussen 7 november (2017) en 12 december (2018). Geen enkel jaar had vorst vóór november in Brussel; Luik had er één keer een, op 31 oktober 2019. In Spa en Saint-Hubert dateert de vroegste eerste vorst van 3 november 2018, en de laatste van 3 december 2022 in Spa.
Hoeveel dagen zitten er tussen?
BrusselSpaSaint-Hubert
Open-Meteo, ERA5-archief, 2016–2025 (heranalyse, geen weerstation); berekening van de redactie.
Tussen de laatste vorst van de lente en de eerste van de herfst ligt het vorstvrije seizoen. In Brussel duurt het van 194 dagen (2017) tot 266 dagen (2018); in Saint-Hubert van 187 (2016) tot 244 dagen (2025). Het jaar 2025 is een apart geval: de laatste vorst valt op alle drie de locaties op 18 maart, de vroegste van de reeks.
Opvallend is vooral het kleine gemiddelde verschil: Brussel beschikt gemiddeld over 228 dagen, Saint-Hubert over 210, ongeveer achttien minder. De hoogte speelt vooral mee op het einde van de lente en in de intensiteit van de koude nachten: Saint-Hubert kent 64 vorstnachten per jaar tegenover 36 in Brussel. Het aantal nachten, niet de lengte van het seizoen, verandert het meest.
Een tuinkalender, volgens de gegevens
- Maart: zaai buiten enkel wat vorst verdraagt. In Brussel kan het in de minst gunstige jaren (2019, 2021) tot half april nog vriezen.
- April: de overgangsperiode. Zet vroege aardappelen, erwten en sla in de grond. Hou een winterdoek binnen handbereik tot 30 april in Brussel, tot half mei in de Ardennen.
- Mei: in Brussel ging de luchtvorst nooit voorbij 28 april, maar de nachten blijven fris (normaal minimum van 8,8 °C in mei): tomaten, courgettes en bonen kunnen in volle grond, met een doek voor heldere nachten. In de Ardennen wacht u tot 15 mei, een datum die geen enkel van de tien jaren overschreed.
- Juni tot september: vorst is geen onderwerp meer; water geven en hitte wel, met name in de droge zomers van 2018, 2022 en 2025.
- Oktober: haal kuilplanten binnen vóór 1 november op de hoogten, waar de eerste vorst op zijn vroegst op 3 november viel, en tot half november in het laagland.
- November: de vorst zet zich vast. Mulch de vaste planten en bescherm terracottapotten, die barsten.
Deze ijkpunten komen van slechts tien jaar. Ze zeggen wat er gebeurd is, niet wat uitgesloten is: late vorst eind mei blijft mogelijk, ook al komt ze niet voor in onze reeksen. Raadpleeg vóór het planten de voorspelling van uw gemeente, die het minimum uur per uur geeft, en het KMI voor vorstwaarschuwingen.
Periode van de aangehaalde gegevens: 2016–2025.