Door Julia · redactie weer-meteo.be · Gepubliceerd op · 4 min leestijd
Of een Belgische winter vijf vorstnachten meer of minder telt, verandert niets aan iemands leven. Een winter die Brussel een ochtend sneeuw brengt, legt de stad daarentegen twee dagen lam. Die spanning tussen het geruststellende gemiddelde en de uitzondering die blijft hangen, tonen negen winters (december tot februari, van winter 2016-17 tot 2024-25), berekend voor vier steden: Brussel, Luik, Spa en Saint-Hubert.
Even de methode: de waarden komen uit de ERA5-heranalyse (archief-API van Open-Meteo), niet uit stationsmetingen. Ze geven een goed algemeen beeld, maar niet de sneeuwdikte op de grond, die het KMI meet. De winter 2025-26 zit niet in de reeks, die eind 2025 stopt.
Vorst is een kwestie van geografie
Een vorstnacht is een nacht waarin het minimum onder 0 °C zakt. De grafiek zegt in de eerste plaats dat vorst meer met hoogte dan met breedtegraad te maken heeft.
BrusselSpaSaint-Hubert
Open-Meteo, ERA5-archief, 2016–2025 (heranalyse, geen weerstation); berekening van de redactie.
Gemiddeld telt Brussel 27 vorstnachten per winter, Spa 31 en Saint-Hubert 44, dat is 17 meer dan de hoofdstad. De beste maatstaf voor de strengheid van een winter blijft echter het aantal dagen waarop de temperatuur nooit boven nul komt. In Saint-Hubert loopt dat op tot 17 in 2016-17 en 15 in 2020-21, tegenover twee en vijf in Brussel, en nul in 2019-20, zowel in Saint-Hubert als in Spa en Brussel: het is de enige winter van de reeks zonder dag met permanente vorst in Saint-Hubert.
Drie koude winters, twee zachte
Januari 2017 is de koudste van de reeks in de Ardennen: op 6 januari daalt het minimum tot −12,8 °C in Spa en −12,3 °C in Saint-Hubert. Brussel haalt −5,4 °C op 18 januari, en Luik −9,1 °C op dezelfde dag.
Eind februari 2018 blijft in het geheugen gegrift. Op 28 februari zakt het minimum tot −7,4 °C in Brussel en −9,0 °C in Luik. Het is de winter waarin de sneeuw het langst blijft liggen in de Ardennen: 27 dagen met minstens 1 cm in Saint-Hubert, 94 cm in totaal in de heranalyse, de hoogste waarde van de reeks. In Luik 19 sneeuwdagen voor 38 cm.
Februari 2021 ten slotte: op 10 februari −8,5 °C in Brussel, −9,1 °C in Luik, −9,9 °C in Spa. Brussel telt die winter acht dagen met sneeuw, het hoogste totaal van de reeks voor de hoofdstad, en vijf dagen permanente vorst.
Omgekeerd is de winter 2019-20 de mildste van de reeks: 6,1 °C gemiddeld van december tot februari in Brussel, slechts 16 vorstnachten, en 7,0 °C in Oostende. 2023-24 volgt dicht daarachter, met 5,8 °C. Wie de warme winters op papier wil terugvinden, hoeft maar naar de vorstnachten te kijken: 18 in Brussel in 2023-24, tegenover 38 in 2016-17.
| Winter | Brussel | Luik | Spa | Saint-Hubert |
|---|---|---|---|---|
| 2016–17 | 12 | 20 | 34 | 44 |
| 2017–18 | 22 | 38 | 15 | 94 |
| 2018–19 | 17 | 19 | 19 | 37 |
| 2019–20 | 4 | 8 | 0 | 45 |
| 2020–21 | 16 | 20 | 15 | 73 |
| 2021–22 | 4 | 13 | 1 | 46 |
| 2022–23 | 4 | 13 | 5 | 18 |
| 2023–24 | 11 | 17 | 10 | 12 |
| 2024–25 | 26 | 34 | 8 | 38 |
Open-Meteo, ERA5-archief, 2016–2025 (heranalyse, geen weerstation); berekening van de redactie.
Wat sneeuw toont, en wat ze verbergt
De tabel telt de centimeters sneeuw die in de heranalyse gevallen zijn, opgeteld van december tot februari. Drie conclusies zijn solide. Eerst: Saint-Hubert krijgt bijna altijd meer dan de andere steden, tussen 12 en 94 cm naargelang de winter. Vervolgens: Brussel, ondanks zijn grijze imago, kende winters met 22 cm (2018) en 26 cm (2024-25); de winter 2024-25 is zelfs de sneeuwrijkste van het decennium voor de hoofdstad, met zes dagen met minstens 1 cm sneeuwval. Ten slotte hangt de Belgische sneeuw sterk af van het jaar: het verschil tussen de zwakste en de sterkste winter in Brussel loopt van 4 cm tot 26 cm.
Een voorbehoud is nodig: Spa, op 250 meter hoogte, vertoont in verschillende winters lagere totalen dan Luik, wat contra-intuïtief is. Dat is het effect van het rooster van de heranalyse, dat het reliëf niet ziet zoals een inwoner het ziet. Neem deze tabel dus niet voor een meting van wat er op het dak van een huis in Spa blijft liggen. Voor de werkelijke sneeuwbedekking geven het KMI en de Ardense toeristische diensten de gemeten diktes, onder meer in de Hoge Venen.
Wat dit voor u betekent
- Op de weg: in Brussel en aan de kust komt het gevaar vooral van de ijzel op vrieskoude ochtenden na regen, veel meer dan van sneeuw. In de Ardennen kunnen sneeuw en vorst van december tot eind februari samengaan.
- Voor wandelaars en langlaufers: de hoogten van Botrange en de Hoge Venen zijn de enige plekken in het land waar u op meerdere weken sneeuw kunt rekenen, maar niet elk jaar: 2023-24 bracht in de gegevens maar 12 cm in Saint-Hubert, 2022-23 slechts 18 cm, tegenover 94 cm in 2017-18.
- Voor het huis: langdurige vorstnachten, met een minimum onder −5 °C, komen in Saint-Hubert bijna elke winter voor (negen op negen) en in Spa zeven winters op negen; ze rechtvaardigen het beschermen van blootgestelde meters en leidingen.
Op de drukkaart van de site is een hogedrukgebied boven Scandinavië, dat koude continentale lucht naar België duwt, de typische configuratie van koudegolven uit het oosten. Over de gevolgen van vorst voor de tuin leest u meer in ons artikel over de data van laatste en eerste vorst.
Periode van de aangehaalde gegevens: december 2016 – februari 2025.