Luchtdruk is het gewicht van de lucht boven ons, per oppervlakte-eenheid. Op zeeniveau weegt een luchtkolom meer dan tien ton per vierkante meter, maar we voelen het niet omdat de druk ook binnen in ons lichaam werkt. Wat ons aangaat, zijn de schommelingen: enkele hectopascal van de ene dag op de andere bepalen het weer.
Eenheden en normaalwaarde
In de meteorologie wordt druk gemeten in hectopascal (hPa): een hectopascal is 100 pascal en gelijk aan een millibar, de oudere eenheid die u nog tegenkomt. De referentiewaarde is die van de standaardatmosfeer, 1.013,25 hPa op zeeniveau. Men noemt haar "normaal" omdat ze als maatstaf dient: erboven geldt de druk als hoog, eronder als laag.
Op kaarten en in verwachtingen wordt de druk gegeven herleid tot zeeniveau, dus wat u zou meten als het station op hoogte nul lag. Zonder die correctie zouden bergstations altijd in een depressie lijken te liggen en zou geen enkele kaart leesbaar zijn. De werkelijke, op hoogte lagere waarde bij het station is de stationsdruk.
Waarom de druk met de hoogte afneemt
Hoe hoger u komt, hoe minder lucht er boven u overblijft, en de lucht zelf is, door haar eigen gewicht samengedrukt, beneden dichter dan boven. De druk neemt dus niet gelijkmatig af: dicht bij zeeniveau daalt ze ongeveer 1 hPa per 8 meter, terwijl u hoger veel verder moet stijgen om evenveel te verliezen. Op ongeveer 5.500 m is ze gehalveerd, en op 11.000 m, de kruishoogte van lijnvliegtuigen, resteert iets meer dan 200 hPa.
Op ongeveer 3.000 m bedraagt de druk in de standaardatmosfeer circa 700 hPa. Daarom voelen wandelaars de hoogte: bij elke ademhaling nemen ze minder zuurstof op, want het zuurstofaandeel blijft gelijk maar de lucht is minder dicht.
Hoge en lage druk
Op een weerkaart verbinden lijnen, de isobaren, punten van gelijke druk. Gebieden met hoge druk zijn hogedrukgebieden: de lucht daalt, warmt op en droogt, waardoor wolken oplossen. Er heerst meestal mooi weer, weinig wind en in de winter nevel of mist onder een laag lage bewolking. Gebieden met lage druk zijn depressies: de lucht stijgt en koelt af, de damp condenseert en er vormen zich wolken en neerslag.
De wind waait van hoge naar lage druk, maar de draaiing van de aarde buigt hem af. Op het noordelijk halfrond draait hij met de klok mee rond een hogedrukgebied en tegen de klok in rond een depressie; op het zuidelijk halfrond is het andersom. Hoe dichter de isobaren op elkaar liggen, hoe harder de wind.
De tendens lezen
Minder de waarde van de druk telt dan haar tendens, dus haar verloop over de laatste uren. Stijgende druk betekent meestal verbetering en droger weer. Dalende druk kondigt verslechtering aan: hoe sneller de daling, hoe actiever de storing, en een val van enkele hectopascal in drie uur gaat vaak samen met harde wind.
Een gelijkblijvende druk, ook een hoge, zegt alleen dat het weer niet verandert. Vergelijk met de waarde van drie en van twaalf uur geleden: zo deden zeelieden het met hun barograaf.
Een uitgewerkt voorbeeld: Antwerpen
Voor Antwerpen, met de verwachting van 2026-11-15 14:48: de gemiddelde dagdruk, herleid tot zeeniveau, bedraagt 1003,7 hPa, dus 9,5 hPa onder de normaalwaarde van 1013,25 hPa, eerder een lagedruksituatie. De stad ligt op 10 m hoogte: een barometer bij het station zou ongeveer 1002,5 hPa aanwijzen.
Veelgestelde vragen
Wat is de normale luchtdruk?
De referentiewaarde is 1.013,25 hPa op zeeniveau, die van de standaardatmosfeer. De werkelijke druk schommelt enkele tientallen hectopascal rond die waarde, al naargelang hoge en lage druk.
Betekent dalende luchtdruk altijd regen?
Niet altijd, maar het is een goed signaal. Een gestage daling wijst op een naderende depressie of front, dus meer wolken en kans op neerslag; hoe sneller de daling, hoe scherper de verandering.
Waarom hangt de in de verwachting genoemde druk niet van de hoogte af?
Omdat ze tot zeeniveau wordt herleid om plaatsen met elkaar te kunnen vergelijken. De stationsdruk zelf daalt dicht bij zeeniveau ongeveer 1 hPa per 8 meter.
Bronnen
- ISO 2533:1975, Standaardatmosfeer: de waarden van 1.013,25 hPa, een standaardtemperatuur van 15 °C op zeeniveau en een gradiënt van 6,5 K per kilometer, waaruit de grafiek en de genoemde drukken volgen.
- Wereld Meteorologische Organisatie (WMO), Guide to Instruments and Methods of Observation, WMO-nr. 8: drukmeting en herleiding tot zeeniveau.
- Voorbeeld van vandaag: gemiddelde dagdruk uit de Open-Meteo-verwachting, met de standaardatmosfeer omgerekend naar stationsdruk.