Altocumulus is de wolk van de schapenhemel: afgeronde vlokken, rollen of vachtjes in wit en grijs, gegroepeerd in banken of lagen in de middelhoge etage. Hij is een van de meest voorkomende wolken, verschijnt bij mooi weer net zo goed als voor een zomerse onweersbui, en zijn vorm verraadt of het weer gaat omslaan.
- Etage: Middelhoge etage (2.000 tot 7.000 m)
- Hoogte van de basis: 2.000 tot 7.000 m
- Uiterlijk: witte en grijze afgeronde vlokken of rollen in banken
- Bijbehorend weer: vaak mooi; castellanus: kans op onweer
Hoe altocumulus ontstaat
Altocumulus vormt zich in een vrij dunne laag vochtige lucht tussen ongeveer 2.000 en 7.000 m. De laag wordt omgewoeld door een golving in de lucht of door kleine convectiecellen. Waar de lucht stijgt, koelt ze af, bereikt verzadiging en vult zich met druppeltjes; waar ze daalt, warmt ze op en droogt ze uit, zodat tussen de elementen blauwe lucht overblijft.
In de middelhoge etage bestaat de wolk vooral uit waterdruppeltjes, soms onderkoeld, met enkele ijskristallen. Hij kan ontstaan uit het uitspreiden van cumulus of uit het uiteenvallen van altostratus. Wordt hij veroorzaakt door golven in de lucht, bijvoorbeeld achter een gebergte, dan krijgt hij de vorm van gladde lenzen, altocumulus lenticularis genoemd: die lenzen blijven vrijwel stil hangen terwijl de wind erdoorheen hard waait.
Hoe u altocumulus herkent
De elementen van altocumulus beslaan 1° tot 5° hemel: ruwweg de breedte van een vinger tot drie vingers op armlengte. Bijna altijd hebben ze een grijs deel aan de van de zon afgekeerde kant, wat ze onderscheidt van de kleinere, helemaal witte cirrocumulus en van stratocumulus, waarvan de elementen groter dan 5° zijn en lager hangen.
Trekt de zon achter een laag altocumulus langs, dan kleuren de wolkenranden soms mooi, irisatie genoemd. Groeien de elementen uit tot torentjes op een gemeenschappelijke basis, dan is het altocumulus castellanus, een detail dat voor de verwachting telt.
Welk weer altocumulus aankondigt
Zijn de vlokken regelmatig, bewegen ze langzaam en klaart de lucht ertussen op, dan blijft het weer stabiel. Verdikken ze daarentegen, smelten ze samen tot een laag en komen ze samen met cirrus of cirrostratus uit het westen, dan is verslechtering op komst. Een altocumulushemel op de ochtend van een hete zomerdag verdient aandacht.
Altocumulus castellanus, met zijn torentjes, verraadt instabiliteit in de middelhoge etage: de lucht is klaar om snel te stijgen. Verschijnen ze vroeg op een hete, vochtige ochtend, dan ontstaan 's middags of 's avonds vaak onweersbuien.
Risico's en voorzorgen
Altocumulus geeft geen noemenswaardige regen: soms hangen er neerslagslierten aan die verdampen voor ze de grond raken. Het enige risico is wat hij aankondigt. Een lucht vol altocumulus castellanus op een zeer hete dag is een reden om een bergwandeling of een tocht op zee uit te stellen, want onweer kan snel en op kleine oppervlakten losbarsten.
In de lucht boven Antwerpen vandaag
Dit geeft de Open-Meteo-verwachting van 2026-11-15 14:48 voor Antwerpen, gemiddeld over de komende 24 uur: 86 % van de hemel is bedekt in de lage etage, 56 % in de middelhoge en 75 % in de hoge.
Voor dit wolkengeslacht telt de volgende etage: in de middelhoge etage is de hemel gedeeltelijk bedekt (56 % gemiddeld).
Deze percentages zijn modelwaarden op een raster: ze zeggen welk deel van de hemel in elke etage bezet is, niet welk wolkengeslacht er hangt. Ze veranderen bij elke update.
Veelgestelde vragen
Op welke hoogte hangt altocumulus?
In de middelhoge etage: tussen 2.000 en 7.000 m in gematigde breedten, volgens de Internationale Wolkenatlas. Hij hangt hoger dan stratocumulus en lager dan cirrocumulus.
Wat betekent "castellanus"?
Het is een soort altocumulus waarvan de elementen als torentjes op een gemeenschappelijke basis opgroeien, zoals de kantelen van een kasteel. Hij verraadt instabiliteit van de lucht op halve hoogte, vaak de aanloop naar onweer.
Kondigt altocumulus regen aan?
Niet altijd. Hij kondigt verandering aan als hij verdikt en vergezeld gaat van cirrus uit het westen. Dunt hij uit, dan blijft het mooie weer.
Bronnen
- Wereld Meteorologische Organisatie (WMO), Internationale Wolkenatlas, WMO-nr. 407: definities van de geslachten, de etages en de basishoogten voor gematigde breedten. https://cloudatlas.wmo.int (copyright WMO; geen tekst of beeld van de Atlas is hier overgenomen).
- Tekening en tekst van deze pagina: eigen werk van deze website, schematisch.