Cirrus is de hoogste wolk die u met het blote oog ziet, en een van de dunste: tere witte draden die als penseelstreken door een blauwe hemel lopen. Hij hoort bij de hoge etage, waar de lucht te koud is voor vloeibaar water, en bestaat helemaal uit ijskristallen.
- Etage: Hoge etage (5.000 tot 13.000 m)
- Hoogte van de basis: 5.000 tot 13.000 m
- Uiterlijk: witte, zijdeachtige draden zonder eigen schaduw
- Bijbehorend weer: mooi weer; kondigt verandering aan als hij verdikt tot een sluier
Hoe cirrus ontstaat
Cirrus ontstaat wanneer vochtige lucht langzaam opstijgt tot in de hoge etage, in gematigde breedten tussen 5.000 en 13.000 m. Tijdens het stijgen zet de lucht uit en koelt af. Zodra ze verzadigd is, slaat de waterdamp rechtstreeks als ijs neer op minuscule deeltjes, zonder ooit vloeibaar te zijn geweest. Daar boven is het erg koud: in de standaardatmosfeer is het op 11 km hoogte −56,5 °C. Een cirruswolk bestaat dus uit ijskristallen, nooit uit druppeltjes.
De draden krijgen hun vorm doordat de vallende kristallen luchtlagen doorkruisen waar de wind in kracht en richting verschilt. De zwaarste kristallen drijven weg van de moederwolk en worden tot slierten uitgerekt: de haken en komma's van sommige cirrus zijn valstrepen van ijs, gevormd door windschering. Het ijs verdampt voordat het de grond bereikt, omdat de lucht eronder te droog is. Hardnekkige condensstrepen van vliegtuigen horen tot dezelfde familie: de waterdamp uit de motoren bevriest in lucht die al bijna verzadigd is.
Hoe u cirrus herkent
Cirrus is wit, zonder grijze delen en zonder eigen schaduw: de zon schijnt er dwars doorheen. Hij komt voor als losse draden, uitgerekte banken, haken of pluimen. Hij hangt zo hoog dat hij bijna bewegingloos lijkt, ook als de wind op grote hoogte hem snel meevoert. Bij zonsopgang en zonsondergang kleurt hij geel, oranje en roze terwijl de grond al in de schaduw ligt, omdat hij nog in het zonlicht staat als de lagere lagen dat al kwijt zijn.
Verwar hem niet met zijn twee buren in de hoge etage: cirrocumulus, opgebouwd uit kleine korrels, en cirrostratus, een doorlopende sluier die een halo om de zon vormt. Ziet u alleen draden, zonder korrels en zonder sluier, dan is het cirrus.
Welk weer cirrus aankondigt
Alleen aan een verder blauwe hemel kondigt cirrus niets aan: het is een schoonweerwolk, vaak bij hoge druk. Wat telt is de ontwikkeling. Als de draden talrijker worden, verdikken en samensmelten tot een sluier, vormen ze de voorhoede van een frontensysteem: cirrus wordt cirrostratus, dan altostratus, en de regen volgt vaak enkele uren later, met het warmtefront.
Sterk uitgerekte cirrus die snel langstrekt wijst op een krachtige stroming op hoogte, en dat gaat vaak samen met wisselvallig weer binnen twee dagen. Verspreide cirrus die in de loop van de dag verdwijnt, bevestigt daarentegen stabiel weer.
Risico's en voorzorgen
Cirrus brengt geen regen en geen wind. Hij filtert weinig straling: een door cirrus gesluierde hemel laat het grootste deel van het ultraviolette licht door, dus u kunt verbranden zonder het te voelen. Voor sterrenkijkers maakt hij de nacht wat melkachtig. Let vooral op zijn trend: wordt hij laat op de dag dikker, dan is de nacht minder helder en de volgende dag onzekerder.
In de lucht boven Antwerpen vandaag
Dit geeft de Open-Meteo-verwachting van 2026-11-15 14:48 voor Antwerpen, gemiddeld over de komende 24 uur: 86 % van de hemel is bedekt in de lage etage, 56 % in de middelhoge en 75 % in de hoge.
Voor dit wolkengeslacht telt de volgende etage: in de hoge etage is de hemel grotendeels bedekt (75 % gemiddeld).
Deze percentages zijn modelwaarden op een raster: ze zeggen welk deel van de hemel in elke etage bezet is, niet welk wolkengeslacht er hangt. Ze veranderen bij elke update.
Veelgestelde vragen
Op welke hoogte hangt cirrus?
In de hoge etage: in gematigde breedten ligt de basis van cirrus volgens de Internationale Wolkenatlas van de WMO tussen 5.000 en 13.000 m. Dat is de laag waarin lijnvliegtuigen vliegen en waar het erg koud is.
Geeft cirrus regen?
Nee. De ijskristallen die eruit vallen, verdampen in de droge lucht eronder voordat ze de grond bereiken. Regen volgt alleen als cirrus verdikt tot cirrostratus, dan altostratus en nimbostratus.
Waarom is cirrus bij zonsondergang soms roze?
Omdat hij zo hoog hangt dat de zon hem nog beschijnt terwijl de lagere lagen al in de schaduw liggen. Het laag invallende licht heeft een dikke laag atmosfeer doorkruist, die het blauw wegfiltert en geel, oranje en rood overlaat.
Bronnen
- Wereld Meteorologische Organisatie (WMO), Internationale Wolkenatlas, WMO-nr. 407: definities van de geslachten, de etages en de basishoogten voor gematigde breedten. https://cloudatlas.wmo.int (copyright WMO; geen tekst of beeld van de Atlas is hier overgenomen).
- Tekening en tekst van deze pagina: eigen werk van deze website, schematisch.