Cumulonimbus is de onweerswolk: een massieve toren, soms meer dan tien kilometer hoog, waarvan de donkere basis dicht bij de grond hangt en waarvan de top zich tot een aambeeld uitspreidt. Hij is het enige wolkengeslacht dat tegelijk bliksem, hagel, hevige buien en verwoestende windstoten kan voortbrengen.
- Etage: Lage etage (0 tot 2.000 m)
- Hoogte van de basis: 0 tot 2.000 m (top tot de tropopauze)
- Uiterlijk: massieve toren, donkere basis, top in aambeeldvorm
- Bijbehorend weer: onweer, hevige buien, hagel, bliksem, windstoten
Hoe cumulonimbus ontstaat
Er zijn drie ingrediënten nodig: vochtige lucht bij de grond, een instabiele atmosfeer (stijgende lucht blijft warmer dan haar omgeving) en een aanleiding, zoals verwarming van de grond, een reliëf of een front. Een cumulus groeit dan uit tot congestus, en zijn toppen, nu koud genoeg om te bevriezen, krijgen een vezelig uiterlijk: dat is het stadium waarin men van cumulonimbus spreekt. De wolk stijgt tot de tropopauze, in de standaardatmosfeer ongeveer 11 km, waar de lucht stabiel wordt en hem afremt; de top spreidt zich dan uit tot een aambeeld.
Binnenin voeren krachtige stijgstromen (enkele tientallen meters per seconde in de hevigste buien) druppels naar ijskoude hoogten, waar ze bevriezen, groeien en door wrijving en botsingen elektrisch geladen raken. De vallende neerslag sleept koude lucht naar beneden: deze daalstroom spreidt zich bij de grond uit als een windstootfront en kan zeer krachtige windstoten geven. Een onweerscel duurt op één plek doorgaans korter dan een uur.
Hoe u cumulonimbus herkent
U herkent hem aan zijn omvang en verticale bouw: een enorme toren, bovenaan bloemkoolachtig, daarna glad en vezelig, soms tot een horizontaal aambeeld uitgespreid. De basis is zeer donker, bijna zwart, en vlak, vaak met rafelige wolken eronder. Eronder ziet u gordijnen van regen of hagel en hoort u soms de donder.
Draagt het aambeeld zakvormige uitstulpingen, mammatus genoemd, dan is de wolk volgroeid. De wolkenrol die het onweer vooruitgaat, de boogwolk (arcus), kondigt het windstootfront aan. Met de donder kunt u de afstand schatten: het geluid legt ongeveer 340 m per seconde af, drie seconden tussen flits en gerommel komen dus overeen met ongeveer een kilometer.
Welk weer cumulonimbus brengt
Hij kondigt het weer niet aan, hij brengt het: een hevige bui, soms hagel, bliksem, een plotseling aantrekkende wind en snelle temperatuurwisselingen. In enkele minuten kan de temperatuur met enkele graden dalen. Hagel bestaat volgens de definitie van de WMO uit ijs van minstens 5 mm doorsnede.
Na zijn doortocht klaart de lucht snel op, is de lucht koeler en als schoongewassen. Zomeronweer ontstaat vaak in de middag, op het heetst van de dag, en dooft 's avonds uit; frontaal onweer kan ook 's nachts overtrekken.
Risico's en voorzorgen
Cumulonimbus is de gevaarlijkste wolk. Bliksem kan enkele kilometers van de regen inslaan, en u loopt gevaar zolang u de donder hoort. Zoek beschutting in een gebouw of een gesloten auto, uit de buurt van alleenstaande bomen, water en kammen, en wacht na de laatste donderslag een behoorlijke tijd voordat u weer naar buiten gaat. Windstoten kunnen takken afbreken; hagel beschadigt gewassen, glas en voertuigen. Plotselinge wolkbreuken veroorzaken afstroming en plotselinge overstromingen: rijd nooit door een overstroomde weg.
Raadpleeg de officiële waarschuwingen van uw land: ze vermelden het waarschuwingsniveau en de getroffen gebieden.
In de lucht boven Antwerpen vandaag
Dit geeft de Open-Meteo-verwachting van 2026-11-15 14:48 voor Antwerpen, gemiddeld over de komende 24 uur: 86 % van de hemel is bedekt in de lage etage, 56 % in de middelhoge en 75 % in de hoge.
Voor dit wolkengeslacht telt de volgende etage: in de lage etage is de hemel grotendeels bedekt (86 % gemiddeld).
In de komende 48 uur van het model verschijnt geen onweer: geen cumulonimbus te verwachten.
Deze percentages zijn modelwaarden op een raster: ze zeggen welk deel van de hemel in elke etage bezet is, niet welk wolkengeslacht er hangt. Ze veranderen bij elke update.
Veelgestelde vragen
Hoe hoog is een cumulonimbus?
Zijn basis is laag, in de lage etage, maar zijn top stijgt tot de tropopauze, in de standaardatmosfeer ongeveer 11 km, en bij de hevigste buien soms hoger.
Hoe weet ik hoe ver het onweer weg is?
Tel de seconden tussen de flits en de donder. Het geluid legt ongeveer 340 m per seconde af: drie seconden komen overeen met een kilometer. Wordt het interval korter, dan nadert het onweer.
Wat moet ik doen bij onweer buiten?
Ga een gebouw of een gesloten auto in en blijf uit de buurt van alleenstaande bomen, open water, kammen en metalen voorwerpen. Schuil niet onder een boom. Wacht na de laatste donder een behoorlijke tijd voordat u verdergaat.
Bronnen
- Wereld Meteorologische Organisatie (WMO), Internationale Wolkenatlas, WMO-nr. 407: definities van de geslachten, de etages en de basishoogten voor gematigde breedten. https://cloudatlas.wmo.int (copyright WMO; geen tekst of beeld van de Atlas is hier overgenomen).
- Tekening en tekst van deze pagina: eigen werk van deze website, schematisch.